«Қазақстанға арналған сауданы басқару» 3.4.5.21 шығарылымында (3.4 редакциясы) тексерілді.
Қоймашы қоймада 120 қаптама кофе бар екенін айтады, ал 1С жүйесінде 132 қаптама көрсетілген. Директор: «дәл қазір әр қоймада қанша тауар және қандай сомаға тауар жатқанын көрсет» деп сұрайды. Түгендеу кезінде тауарлардың қайта сұрыпталуы анықталды, енді қалдықтардың қандай позициялар және қай қойма бойынша алшақ екенін түсіну қажет. Осы жағдайлардың барлығында Ұйым тауарларының номенклатура бағаларындағы ведомосін ашасыз. Бұл — тауарға қатысты негізгі «айналым-сальдолық» көрінісіңіз: кезең басындағы қалдық, кіріс, шығыс, кезең соңындағы қалдық — ұйым, қойма және әрбір номенклатуралық позиция бөлінісінде данамен де, теңгемен де көрсетіледі.
1. Мақсаты
Есеп ұйымдар бойынша тауарлардың қозғалысы мен қалдықтарын номенклатура бағаларымен (сату бағасымен емес, есептік/сатып алу құнымен) көрсетеді. Кезең басындағы қалдықты, кіріс пен шығыс айналымдарын және кезең соңындағы қалдықты сан және сома түрінде береді. Бұл — қойма есебін бухгалтерлік есеппен салыстырып тексеруге және түгендеуге дайындалуға арналған құрал.
2. Қайдан табуға болады
Екі жолы бар:
Мәзір арқылы: Қойма және жеткізу бөлімі (кейбір интерфейстерде — Қорлар және сатып алулар) → Қойма бойынша есептер тобы → Ұйым тауарларының номенклатура бағаларындағы ведомосі. Егер есеп тақтада болмаса, Есептер → Барлық есептер түймесін басып, оны қойма бөлімінен табыңыз.
1С тікелей навигациялық сілтемесі. Сервис мәзірі (немесе бүйірдегі белгіше) → Навигациялық сілтеме бойынша өту → мынаны енгізіңіз:
e1cib/list/Отчет.ВедомостьПоТоварамОрганизацийВЦенахНоменклатуры
Есепті бір рет басу арқылы ашу үшін сілтемені «Таңдаулыларға» (жұлдызша) сақтап қойған ыңғайлы.
2а. Өз шығарылымыңызды қалай білуге болады
Анықтама → Бағдарлама туралы мәзірі (немесе жоғарғы оң жақ бұрыштағы «i» белгішесі / сұрақ белгісі). Ашылған терезеден платформа нұсқасын (мысалы, 8.3.24.xxxx) және конфигурация шығарылымын — «Қазақстанға арналған сауданы басқару, 3.4 редакциясы (3.4.5.21)» түріндегі жолды көресіз. Шығарылымды осы нұсқаулықтың тақырыбында көрсетілген нұсқамен салыстырыңыз: есептердегі өрістер мен бағандар жиынтығы әр шығарылымда өзгеруі мүмкін.
3. Қалай толтыруға болады (есепті баптау)
Есеп құжат сияқты «толтырылмайды» — сіз параметрлерді белгілеп, Қалыптастыру түймесін басасыз. Әр өрісті қарастырайық.
| Өріс | Не үшін қажет | Қате белгіленсе не болады |
|---|---|---|
| Кезең (міндетті) | Айналымдар қай күннен қай күнге дейін есептелетінін белгілейді. Ол көрсетілмесе, есеп бүкіл аралықты қамтып, тым ауқымды болады. | Тым қысқа кезеңді көрсетсеңіз, «бастапқы қалдық» өте үлкен болып шығады (көрсетілген күнге дейінгі бүкіл кіріс соған жинақталады), ал айналымдар бос болады. |
| Ұйым (бірнеше фирма болса, міндетті) | Бір заңды тұлға бойынша деректерді іріктейді. | Бірнеше ұйым болғанда бос қалдырсаңыз, сомалар бірге қосылып, бір фирманың бухгалтерлік есебімен салыстырып тексеру нәтижесі сәйкес келмейді. |
| Қойма | Шығарылатын деректерді бір қоймамен (немесе бірнеше қоймамен) шектейді. | Көрсетпесеңіз, барлық қойма бойынша жиынтықты көресіз; нақты қоймашымен салыстырып тексеру үшін бұл қолайсыз. |
| Номенклатура / Номенклатура түрі | Тауар немесе топ бойынша іріктеу (мысалы, тек «Кофе»). | Бос өріс = бүкіл номенклатура, есеп мыңдаған жолға дейін ұлғаяды. |
| «Баптаулар» түймесі (Тағы → Нұсқаны өзгерту) | Топтастыруларды (Қойма → Номенклатура → Сипаттама) және бағандар құрамын (саны, сомасы) басқарады. | Қажетті топтастыруды алып тастасаңыз, есепті ашуға себеп болған бөліністі жоғалтасыз. |
| Валюта | Әдепкі бойынша — теңге (₸), регламенттелген есеп валютасы. | Әдетте өзгертілмейді. |
Реті: Кезең → Ұйым → Қойма/Номенклатура (қажет болса) → Қалыптастыру. Топтастыру баптаулары Тағы → Есеп нұсқасын сақтау түймесі арқылы сақталады.
4. Сандармен талданған мысал
Шарты. «Караван» ЖШС, «Негізгі» қоймасы, кезең — 2026 жылғы қыркүйек, тауар — Arabica кофесі, 1 кг. Есеп номенклатура бағаларымен (сатып алудың өзіндік құны бойынша) жүргізіледі.
Бір айдағы қозғалыстар:
- 01.09.2026 күнгі қалдық: 20 дана × 3 000 ₸ = 60 000 ₸.
- 05.09 жеткізушіден түскен түсім: 100 дана × 3 200 ₸ = 320 000 ₸ (ҚҚС-сыз; үстінен 16% ҚҚС — 1420 шотында бөлек есепке алынады және тауар құнына кірмейді).
- 18.09 сатып алушыға өткізу: 90 дана. Орташа құн бойынша есептен шығару: өзіндік құн = (60 000 + 320 000) / 120 = 3 166,67 ₸/дана, барлығы 285 000 ₸ есептен шығарылды.
Есепте көрсетілетін деректер (бағандар — Саны / Сомасы, ₸):
| Көрсеткіш | Саны, дана | Сомасы, ₸ |
|---|---|---|
| Кезең басындағы қалдық | 20 | 60 000 |
| Кіріс | 100 | 320 000 |
| Шығыс | 90 | 285 000 |
| Кезең соңындағы қалдық | 30 | 95 000 |
Тексеру: 60 000 + 320 000 − 285 000 = 95 000 ₸, орташа бағасы 3 166,67 ₸ болатын 30 дана.
Осы сандардың негізіндегі бухгалтерлік жазбалар (оларды есеп емес, құжаттар қалыптастырады — есеп тек нәтижені көрсетеді):
- 05.09 күнгі тауар түсімі:
- Дт 1330 «Тауарлар» — Кт 3310 «Жеткізушілерге кредиторлық берешек» — 320 000 ₸
- Дт 1420 «Өтелетін ҚҚС» — Кт 3310 — 51 200 ₸ (320 000 сомасының 16%-ы)
- 18.09 күнгі өткізу (сату бағасы, мысалы, 5 000 ₸/дана):
- Дт 1210 «Сатып алушылардың дебиторлық берешегі» — Кт 6010 «Өткізуден түскен кіріс» — 450 000 ₸
- Дт 1210 — Кт 3130 «Төленуге тиіс ҚҚС» — 72 000 ₸ (450 000 сомасының 16%-ы)
- Өзіндік құнды есептен шығару: Дт 7010 «Өткізудің өзіндік құны» — Кт 1330 — 285 000 ₸
Осы тауар бойынша қыркүйек айының соңындағы 1330 шотының сальдосы = 95 000 ₸ — есептің «Кезең соңындағы қалдық» бағанында көрсетілген сомамен дәлме-дәл. Егер сандар сәйкес келмесе, өткізілмеген құжаттарды немесе қолмен енгізілген түзетулерді іздеңіз.
5. Есептің «операция түрлері» (көрсету нұсқалары)
Есепте құжаттағыдай «операция түрлері» жоқ, бірақ әртүрлі көрініс беретін нұсқалар мен топтастырулар бар:
- Қоймалар бойынша — әр қоймада қанша тауар бар (қоймашылармен салыстырып тексеру).
- Номенклатура бойынша — әр позицияның қозғалысы (қайта сұрыпталуды іздеу).
- Сипаттамалар/сериялар бойынша — егер есепті түс/өлшем/партия бойынша жүргізсеңіз.
- Жинақталған қорытынды — айналымдарсыз, тек кезең соңындағы қалдықтар («не және қанша сомаға жатыр» деген жедел көрініс).
- Тіркеушіге дейін егжей-тегжейлеу — қозғалыстың қандай құжатпен жасалғанын ашып көрсету.
6. Есеппен жұмыс істегенде не қалыптасады
Маңызды: есеп ештеңені өткізбейді және жасамайды — бухгалтерлік жазбаларды да, ЭШФ-ны да, ТІЖ-ні де. Ол тек деректерді оқиды. Сандардың дереккөзі — «Ұйымдардың тауарлары» жинақтау тіркелімі (ондағы қозғалыстарды түсім, өткізу, орын ауыстыру және кіріске алу құжаттары жасайды). Электрондық құжаттарды (ЭШФ АЖ-дағы ЭШФ, ТІЖ) осы есеп емес, өткізу/түсім құжаттары қалыптастырады. Егер операция есепте көрінсе, демек бастапқы құжат өткізілген; көрінбесе, бастапқы құжаттың өткізілуін тексеріңіз.
7. Баспа нысандары
Есептің жеке «бланкілік» баспа нысаны жоқ — есептің кестелік нысанының өзі басып шығарылады. Мына мүмкіндіктер қолжетімді:
- Басып шығару (принтер түймесі немесе Тағы → Басып шығару) — қалыптастырылған ведомостi қағазға шығару.
- Басқаша сақтау — Excel (.xlsx), PDF, Word форматтарына және .mxl кестелік құжатына экспорттау.
- Поштамен жіберу — 1С жүйесінен тіркеме ретінде жіберу.
Басып шығару алдында бағандар құрамын баптаңыз: артық бөліністер парақты «ұлғайтып» жібереді.
8. Жиі кездесетін қателер
«Міндетті "Кезең" өрісі толтырылмаған». Есеп қалыптастырылмайды. Күнді таңдау түймесі арқылы кезеңді белгілеңіз (кезеңді стандартты таңдау арқылы «2026 жылғы қыркүйек» деп көрсету ыңғайлы).
Қалдық теріс (қызыл түспен). Бұл шығыстың кірістен бұрын өткізілгенін немесе санның «минусқа» кеткенін білдіреді. Себебі — нөлдік қалдық кезінде өткізудің жасалуы немесе құжаттар реттілігінің дұрыс болмауы. Түзету: кезеңдегі құжаттарды қайта өткізіңіз (Барлық функциялар → Құжаттарды өткізу) және бастапқы құжаттардың күндерін тексеріңіз.
Тауардың болғаны анық болса да, есеп бос. Мыналарды тексеріңіз: ұйым дұрыс па, кезең шектеліп қалмаған ба, қойма/номенклатура бойынша артық іріктеу қойылмаған ба. Жиі кездесетін себеп — басқа қойманың таңдалуы.
Есептегі сома 1330 шоты бойынша АСВ-мен сәйкес келмейді. Әдетте өткізілмеген құжаттар немесе «Ұйымдардың тауарлары» тіркелімінен тыс қолмен енгізілген операция болады. Жедел тексеруді және кезең бойынша қайта өткізуді іске қосыңыз.
Өткен күнмен құжат енгізілгеннен кейін сандар «ауытқып кетті». Орташа өзіндік құн бүкіл ай бойынша қайта есептеледі. Айды жабуды / өзіндік құнды есептеуді орындап, содан кейін есепті қайта қалыптастырыңыз.
9. Жиі қойылатын сұрақтар
Неліктен есеп сату бағаларымен емес, «номенклатура бағаларымен» жасалады? Ол қойманы 1330 шотының бухгалтерлік қалдығымен салыстырып тексеру үшін тауардың есептік құнын (сатып алудың өзіндік құнын) көрсетеді. Сату бағалары мен түсімді сату жөніндегі есептерден қараңыз.
Оның «Қоймалардағы тауарлар ведомосінен» айырмашылығы неде? Бұл есеп ұйым бөлінісінде және сомалармен (есептік құнмен) жасалады. «Қоймалардағы» есеп көбінесе тауар саны мен қойма бөлінісіне басымдық береді. Бухгалтерлік есеппен салыстырып тексеру үшін дәл номенклатура бағаларындағы ведомостi пайдаланыңыз.
Есеп сомаларында ҚҚС ескеріле ме? Жоқ. Тауар ҚҚС-сыз есепке алынады. 16% кіріс ҚҚС 1420 шотына бөлек жазылады және 1330 шотындағы қор құнына кірмейді.
Есеп бухгалтерлік жазбаларды, ЭШФ-ны немесе ТІЖ-ні қалыптастыра ма? Жоқ. Бұл тек есеп. Бухгалтерлік жазбалар мен электрондық құжаттарды түсім және өткізу құжаттары қалыптастырады.
Неліктен кезең соңындағы қалдық қоймадағы нақты қалдықпен сәйкес келмейді? Өткізілмеген құжаттар бар немесе 1С жүйесінде әлі рәсімделмеген қайта сұрыпталу/кем шығу орын алған. Түгендеу жүргізіп, кіріске алуды/есептен шығаруды рәсімдеңіз.
Қозғалыстың қандай құжатпен жасалғанын қалай көруге болады? Баптауларда тіркеуші бойынша топтастыруды қосыңыз немесе жолды екі рет басыңыз — құжатқа дейінгі толық мәлімет ашылады.
Бірнеше қойма мен ұйымды бірден шығаруға бола ма? Иә. Іріктеулерді бос қалдырсаңыз, барлығы бойынша жиынтық аласыз; не баптаулардағы көптік іріктеу арқылы қажетті мәндер тізімін белгілеңіз.
Неліктен өткен күнмен құжат енгізілгеннен кейін сомалар өзгерді? Орташа құн бойынша есеп жүргізілгенде өзіндік құн бүкіл кезең үшін қайта есептеледі. Өткен күнмен енгізілген түзетулерден кейін айды жабуды орындап, есепті қайта қалыптастырыңыз.
Сомалар қай валютада көрсетіледі? Регламенттелген есеп валютасы — теңгемен (₸). Әдетте жеке валюта бағаны қажет емес.
Неліктен қалдық қызыл түспен және теріс мәнде көрсетілген? Операция жасалған күні шығыс кірістен асып кеткен. Құжаттарды хронологиялық ретпен қайта өткізіп, бастапқы құжаттардың күндерін тексеріңіз.
10. Байланысты құжаттар
Есептің өзі ештеңені «негізінде енгізбейді», бірақ «Ұйымдардың тауарлары» тіркелімін қалыптастыратын құжаттарға сүйенеді:
- Тауарлар мен көрсетілетін қызметтерді сатып алу (түсім) — қалдықты арттырады (Дт 1330).
- Тауарлар мен көрсетілетін қызметтерді өткізу — қалдықты азайтып, өзіндік құнды есептен шығарады (Кт 1330, Дт 7010); ЭШФ және қажет болса ТІЖ қалыптастырады.
- Тауарлардың орнын ауыстыру — қалдықты қоймалар арасында ауыстырады.
- Тауарларды кіріске алу / есептен шығару, Түгендеу — қайта санау нәтижелері бойынша қалдықты түзетеді.
- Айды жабу / Өзіндік құнды есептеу — қалдықтардың сомалық бағасын нақтылайды.
Есеп жолын екі рет басу арқылы нақты бастапқы құжатқа өтесіз — бұл алшақтық себебін анықтаудың ең жылдам тәсілі.
Өз шығарылымыңызды қалай білуге болады
Анықтама → Бағдарлама туралы: онда «1С:Кәсіпорын» платформасының нұсқасы және конфигурация шығарылымы көрсетілген. Бұл нұсқаулық «Қазақстанға арналған сауданы басқару» бағдарламасының 3.4 редакциясы, 3.4.5.21 шығарылымы үшін өзекті. Басқа шығарылымдарда бағандар мен баптаулар жиынтығы өзгеше болуы мүмкін.
«Қазақстанға арналған сауданы басқару» бағдарламасының 3.4.5.21 шығарылымы (3.4 редакциясы) үшін дайындалды. Сандық параметрлер — Қазақстанның 2026 жылғы нормалары бойынша: ҚҚС 16%, АЕК 4 325 ₸, ЕТЖ 85 000 ₸.