2026 жылы 1С-тегі есептеу бастапқы құжаттар тізбегі, есеп саясатының баптаулары және қорытынды сомалардың толық жазбалары бойынша тексеріледі. Егер салық агенті төлем көзінен ұсталған корпоративтік табыс салығын көрсетсе, есеп салық салынатын кіріс төленген тоқсаннан кейінгі екінші айдың 15-інен кешіктірілмей ұсынылады (ҚР СК 356-бабы).
1С-те өзіндік құнды есептеу қалай орындалады
Дұрыс есептеу кезеңді жабудан емес, бастапқы деректерді тексеруден басталады. Анықтамалықтарға шикізат, материалдар және дайын өнім енгізілуге тиіс. Әрбір позиция үшін номенклатураны, өлшем бірлігін және қолданылатын есеп талдамасын дұрыс таңдау маңызды.
Содан кейін бағдарламада шикізаттың келіп түсуі оның саны мен құны көрсетіле отырып бейнеленеді. Материалдар өндіріске берілгеннен кейін конфигурацияда көзделген өндірістік құжат жасалады, онда пайдаланылған шикізат пен дайын өнімнің нақты шығарылымы тіркеледі. Тіркелген деректер мен белгіленген баптаулар негізінде бағдарлама өзіндік құнды есептейді.
Іс жүзіндегі реттілік мынадай:
- Шикізат пен дайын өнім анықтамалықтарын тексеру.
- Бастапқы құжаттар бойынша материалдардың келіп түсуін көрсету.
- Шикізаттың өндірісте пайдаланылуын ресімдеу.
- Дайын өнімнің шығарылымын тіркеу.
- Конфигурацияда көзделген регламенттік операцияларды орындау.
- Шығындар мен өзіндік құн жөніндегі есептердегі нәтижені салыстырып тексеру.
Егер қорытынды дұрыс емес болып көрінсе, алдымен шығарылған өнімнің санын, есептен шығарылған шикізаттың құны мен көлемін, құжаттардың күндерін және шығындар талдамасын тексереді. Себебін іздемей нәтижені қолмен түзету тәуекелді: құжаттар қайта өткізілгенде немесе кезең жабылғанда бағдарлама тіркелген деректер бойынша көрсеткіштерді қайта есептеуі мүмкін.
Есептеу әдістері және нәтижені тексеру
1С-тегі өзіндік құнды есептеу әдістері нақты конфигурацияға және есеп саясатының баптауларына байланысты. Сондықтан бір базадағы әрекеттер тәртібін екіншісіне автоматты түрде көшіруге болмайды: мақсаты бірдей құжаттарда әртүрлі деректемелер болуы және олар әртүрлі регламенттік рәсімдермен өңделуі мүмкін.
Бақылау үшін деректердің үш тобын салыстыру пайдалы:
- келіп түскен шикізаттың құны мен саны;
- өндіріске нақты берілген немесе есептен шығарылған материалдардың көлемі;
- шығарылған дайын өнімнің саны және оған бөлінген шығындар.
Есептеуден кейін өзіндік құн жөніндегі есептерді ашып, бөлінбеген шығындардың қалған-қалмағанын, қажетті құжаттардың дұрыс ретпен өткізілген-өткізілмегенін және талдаманың бірдей толтырылған-толтырылмағанын тексеру қажет. Егер бір құжатта басқа байланысты операциялардан өзгеше бөлімше, шығын бабы немесе номенклатуралық топ көрсетілсе, шығыстар есептің күтілген бөлімінде көрсетілмеуі мүмкін.
Тексеру кезінде өнімнің бір шығарылымын таңдап, бүкіл тізбекті қадағалау ыңғайлы: құрамдастың келіп түсуі, оның берілуі немесе есептен шығарылуы, өндірістік құжат және қорытынды есеп. Мұндай бақылау мысалы дұрыс емес нәтиженің бастапқы деректерге, құжаттардың реттілігіне немесе есептеу баптауларына байланысты екенін анықтауға көмектеседі.
1С ERP, УТ және УПП жүйелеріндегі өзіндік құнды есептеу
«1С ERP жүйесінде өзіндік құнды есептеу», «1С УТ жүйесінде өзіндік құнды есептеу» және «1С УПП жүйесінде өзіндік құнды есептеу» сұраулары әртүрлі бағдарламалық шешімдерге қатысты. Жалпы қағидат ресурстарды сатып алуды, оларды пайдалануды және өндіріс нәтижесін дәйекті түрде көрсетуден тұрады. Бұл ретте құжаттардың, регламенттік операциялар мен есептердің құрамы конфигурацияға, редакцияға, қосылған функционалдық мүмкіндіктерге және шығарылымға байланысты айқындалады.
1С ERP жүйесінде есептеу өндірістік контурмен және шығындарды бөлумен байланысты. УПП жүйесінде тәртіп бапталған өндірістік және бухгалтерлік есепке байланысты. УТ жүйесінде қолданылатын редакцияда қандай өндірістік операциялар қолжетімді екенін және базада тіркелген операциялар бойынша өзіндік құнның қай түрі есептелетінін тексеру керек.
Жұмыс алдында бухгалтер конфигурацияның нақты атауын, редакциясын және шығарылым нөмірін белгілеп алғаны жөн. «Қазақстанға арналған бухгалтерия» үшін 3.0.74.x тармағы, «Қазақстанға арналған жалақы және персоналды басқару» үшін 3.1.37.x тармағы өзекті. Базаны жаңартқаннан кейін көшірмеде немесе бір бақыланатын мысалда сынақ есебін жүргізіп, нәтижені бастапқы құжаттармен және бұрынғы есептік толық жазбамен салыстыру қажет.
Жалақы, салықтар және жұмыстан босатылған кездегі түпкілікті есеп айырысу
Жалақыны, ЖТС-ты, әлеуметтік салықты, міндетті зейнетақы жарналарын және әлеуметтік аударымдарды есептеу үшін жалақы бөлімін және конфигурацияда көзделген есептелген салықтар мен аударымдар жөніндегі есептерді пайдаланады. Төлем құжаттарын дайындағанға дейін осы есептердің деректері әрбір қызметкер және есептеу түрі бойынша тексеріледі.
Егер әлеуметтік салық немесе басқа көрсеткіш күтпеген түрде есептелсе, мыналарды тексеру қажет:
- конфигурацияның және оның шығарылымының өзектілігін;
- бағдарламадағы салық параметрлерін;
- қызметкер туралы мәліметтер мен оның мәртебесін;
- қолданылған салық салу тәртібін;
- есептеулердің, ұсталымдардың және есептік көрсеткіштердің баптауларын;
- тіркеу кезеңін және құжаттарды өткізу реттілігін.
Өзгерістерден кейін қайта есептеуді орындап, нәтижені егжей-тегжейлі есептік толық жазбамен салыстыру қажет. Салыстырып тексеру бағдарламаның әрбір соманы қандай базадан және қандай баптаулар бойынша алғанын көрсетуге тиіс. ҚР СК 356-бабында белгіленген мерзім тек төлем көзінен ұсталған корпоративтік табыс салығының есебіне қатысты және жалақы салықтары мен аударымдары жөніндегі есептілікке автоматты түрде қолданылмайды.
ҚР-да 1С жүйесінде жұмыстан босатылған кездегі түпкілікті есеп айырысуды кадрлық құжаттың күні мен негізін, қызметкердің есептеулерін, бұрын жүргізілген төлемдер мен ұсталымдарды тексеруден бастау керек. Содан кейін есеп айырысу құжаты қалыптастырылады, әрбір есептеу бойынша толық жазба талданады және салыстырып тексергеннен кейін төлем құжаты жасалады. Егер конфигурация байланысты есептеулерді автоматты түрде есептесе, қорытынды кадрлық құжаттармен, жұмыс уақытын есепке алу деректерімен, тіркелген есептеулермен, төлемдермен және ұсталымдармен салыстырылады.
Жиі қойылатын сұрақтар
Неліктен 1С өзіндік құнды дұрыс есептемейді? — Себеп бастапқы құжаттарда, оларды өткізу реттілігінде немесе талдамада болуы мүмкін: шикізатты есептен шығару көрсетілмеген, шығарылым дұрыс көрсетілмеген, бөлімшелер немесе шығын баптары сәйкес келмейді не конфигурацияда көзделген регламенттік операция орындалмаған.
1С ERP, УТ және УПП жүйелерінде өзіндік құнды бірдей есептеуге бола ма? — Жоқ. Жалпы логикасы ұқсас, бірақ құжаттардың құрамы, қолжетімді мүмкіндіктер және есептеу тәртібі конфигурацияға, редакцияға, функционалдық баптауларға және шығарылымға байланысты.
Төлеу үшін ЖТС, әлеуметтік салық, МЗЖ және әлеуметтік аударымдар сомаларын қайдан алу керек? — Есеп айырысу құжаттарынан және жалақы бөлімінде көзделген есептелген салықтар мен аударымдар жөніндегі есептерден. Төлем құжаттарын дайындау алдында сомалар қызметкерлер мен есептеу түрлері бойынша толық жазбамен салыстырылады.
Әлеуметтік салық дұрыс есептелмесе, нені тексеру керек? — Салық баптауларын, қызметкердің карточкасын, қолданылған салық салу тәртібін, есептеулер мен ұсталымдардың параметрлерін, құжаттарды тіркеу кезеңін және шығарылымның өзектілігін тексеріңіз. Түзетулерден кейін қайта есептеуді орындап, сомаларды егжей-тегжейлі толық жазбамен салыстырыңыз.
1С жүйесінде жұмыстан босатылған кездегі түпкілікті есеп айырысуды қалай тексеруге болады? — Кадрлық құжатты, жұмыстан босатылған күнді, жұмыс уақытын есепке алу деректерін, есептеулерді, төлемдер мен ұсталымдарды салыстырып тексеріңіз, содан кейін төлемді дайындағанға дейін есептеудің егжей-тегжейлі толық жазбасын зерделеңіз.