2026 жылы жүктерді Қазақстан арқылы транзитпен тасымалдау кезінде бухгалтер халықаралық тасымалдау туралы қағиданы қолданады: егер тасымалдау көзделген құжаттармен ресімделсе, мұндай қызметтерді өткізу бойынша айналымға нөлдік мөлшерлеме бойынша ҚҚС салынады (ҚР СК 468-бабы). Кедендік транзит кедендік рәсімімен орналастырылған тауарларға арналған декларация магистральдық құбырлар жүйесі бойынша тасымалдауды растайтын құжаттардың қатарында тікелей аталған.
Транзиттік декларация: бұл не және кімдерге қатысты
Салықтық есепке алуда кедендік транзит кедендік рәсімімен орналастырылған тауарларға арналған декларацияның маңызы бар. ҚР СК 468-бабында ол магистральдық құбырлар жүйесі бойынша халықаралық тасымалдауды құжаттамалық растауға қатысты аталған. Бухгалтер үшін бұл құжат тиісті қызметтерге ҚҚС-тың нөлдік мөлшерлемесін қолдануды негіздеу кезінде маңызды.
Транзиттік жүктерді Қазақстан Республикасының аумағы бойынша тасымалдау халықаралық тасымалдау деп танылады. Салық салу мақсатында тасымалдау Салық кодексінде көзделген бірыңғай халықаралық тасымалдау құжаттарымен ресімделген болса, халықаралық тасымалдау болып есептеледі (ҚР СК 468-бабы).
Растайтын құжаттар жиынтығы көлік түріне байланысты. Жүктерді автомобильмен тасымалдау кезінде тауар-көлік жүкқұжаты, теміржолмен тасымалдау кезінде бірыңғай үлгідегі жүкқұжат, әуе көлігімен тасымалдау кезінде жүк жүкқұжаты немесе авиажүкқұжат, теңіз көлігімен тасымалдау кезінде коносамент немесе теңіз жүкқұжаты пайдаланылады. Екі немесе одан да көп көлік түрімен транзиттік тасымалдау үшін бірыңғай тауар-көлік жүкқұжаты не бірыңғай коносамент қолданылады (ҚР СК 468-бабы).
Осылайша, бухгалтер құжаттардың құрамын тасымалдаудың нақты тәсіліне қарай айқындауы керек. Кедендік транзит кедендік рәсімімен орналастырылған тауарларға арналған декларация ҚР СК 468-бабында магистральдық құбырлар жүйесі бойынша тасымалдау үшін тікелей көзделген, ал аталған өзге көлік түрлері үшін тиісті тасымалдау құжаттары көрсетілген.
Транзиттік декларацияны ресімдеу
ҚР СК 468-бабы кедендік декларацияны толтыру тәртібін емес, халықаралық тасымалдауды салықтық растауды реттейді. Бухгалтерлік жұмыста нақты тасымалдауға қатысты құжаттың болуын және оның көрсетілген қызмет бойынша бастапқы құжаттармен сәйкестігін қамтамасыз ету қажет.
Құжаттар жиынтығын дайындау кезінде бухгалтер мыналарды тексеруі керек:
- тасымалдау бағытын және жүктің Қазақстан Республикасының аумағы арқылы өтуін;
- жүк нақты тасымалданатын көлік түрін;
- осы көлік түрі үшін көзделген бірыңғай халықаралық тасымалдау құжатының болуын;
- жөнелтуші, алушы және тасымалдаушы туралы мәліметтердің шарттағы және тасымалдау құжаттарындағы мәліметтерге сәйкестігін;
- жүктің атауы мен санының бастапқы құжаттардағы деректерге сәйкестігін;
- тиісті операция көрсетілетін есептік кезеңге арналған құжаттардың болуын;
- растайтын құжаттардың көрсетілген халықаралық тасымалдау қызметтерімен байланысын.
Жүктерді магистральдық құбырлар жүйесі бойынша тасымалдау үшін ҚР СК 468-бабында есептік кезеңдегі тауарларға арналған декларацияның көшірмесі көрсетілген. Бұл экспорт, ішкі тұтыну үшін шығару не кедендік транзит кедендік рәсімдерімен орналастырылған тауарларға қатысты. Жиынтыққа орындалған жұмыстар немесе көрсетілген қызметтер актілері және жүктерді қабылдау-тапсыру актілері де кіреді (ҚР СК 468-бабы).
Операцияны көрсетпес бұрын мынадай жүйелі тексеру жүргізген жөн:
- Қызметтің транзиттік жүкті Қазақстан аумағы бойынша тасымалдауға жататынын анықтау.
- Көліктің нақты түрін және оған сәйкес келетін растайтын құжатты белгілеу.
- Бағытты, тасымалдау тараптарын және жүк туралы мәліметтерді шартпен салыстырып тексеру.
- Декларация мен актінің қажетті есептік кезеңге жататынын тексеру.
- Тасымалдау құжаттарындағы мәліметтерді орындалған жұмыстар немесе көрсетілген қызметтер актісімен салыстыру.
- Нақты халықаралық тасымалдауды растайтын бірыңғай құжаттар жиынтығын қалыптастыру.
Егер халықаралық тасымалдауды бірнеше тасымалдаушы орындаса, Қазақстан Республикасының шекарасына дейінгі тасымалдаушы жүзеге асыратын тасымалдау не көлігі арқылы тауарлар Қазақстан аумағына әкелінген тасымалдаушы жүзеге асыратын тасымалдау халықаралық тасымалдауға жатады. Жүкті ауыстырып тиеу арқылы тікелей халықаралық теміржол-паром және теміржол-су қатынасы үшін жеке қағида көзделген: теміржол және су көлігіндегі тасымалдаушылар орындайтын тасымалдау халықаралық тасымалдау деп танылады (ҚР СК 468-бабы).
Электрондық транзиттік декларация және оны алмастыратын құжаттар
Салықтық есепке алу үшін көзделген растайтын құжаттың болуы және оның нақты халықаралық тасымалдаумен байланысы қағидатты мәнге ие. ҚР СК 468-бабында құжаттар көлік түрлері бойынша көрсетілген, сондықтан бухгалтер шартта, жүкқұжаттарда және актілерде көрсетілген жүкті жеткізу тәсілін басшылыққа алуы керек.
Автомобиль қатынасында растаушы құжат тауар-көлік жүкқұжаты болып табылады. Жүкті ауыстырып тиеу арқылы тікелей халықаралық теміржол-паром және теміржол-су қатынасын қоса алғанда, теміржол қатынасы үшін бірыңғай үлгідегі жүкқұжат қолданылады. Әуе тасымалы үшін авиажүкқұжат, ал теңіз тасымалы үшін коносамент немесе теңіз жүкқұжаты пайдаланылады (ҚР СК 468-бабы).
Транзиттік жүкті екі немесе одан да көп көлік түрімен аралас тасымалдау кезінде бірыңғай тауар-көлік жүкқұжаты не бірыңғай коносамент растау құжаты болып табылады. Сондықтан әдеттегі жүкқұжат, декларация және акт барлық жағдайда бірін-бірі алмастыра алмайды: жиынтықтың құрамы Салық кодексінде тікелей көрсетілген тасымалдау тәсілімен айқындалады.
Магистральдық құбырлар жүйесі бойынша тасымалдау үшін бухгалтер есептік кезеңдегі тауарларға арналған декларацияның көшірмесін орындалған жұмыстар немесе көрсетілген қызметтер актілерімен және жүктерді қабылдау-тапсыру актілерімен салыстырады. Мұндай салыстыру салықтық кезеңді, тасымалданатын тауарды және көрсетілген қызметті өзара байланыстыруға көмектеседі.
Есепке алу құжаттарының жиынтығындағы құндық және сандық мәліметтер бір операцияға қатысты болуы керек. Егер шартта, актіде, тасымалдау құжатында және декларацияда жүк немесе тасымалдау кезеңі туралы әртүрлі мәліметтер қамтылса, операцияны көрсету негізі өзара келісілген құжаттар жиынтығы бойынша айқындалуы керек.
Т1 және ЕАЭО транзиттік декларациясы
«Т1» белгіленімі ҚР СК 468-бабында қолданылмайды. Салықтық растау мақсатында нормада кедендік транзит кедендік рәсімімен орналастырылған тауарларға арналған декларация, сондай-ақ көлік түріне байланысты нақты халықаралық тасымалдау құжаттары көрсетілген.
Сондықтан бухгалтер құжаттың өзінде, шартта және есепке алу құжаттарының жиынтығында көрсетілген құжат атауын пайдалануы керек. ҚҚС-тың нөлдік мөлшерлемесін қолдану үшін халықаралық тасымалдауды ҚР СК 468-бабында аталған құжаттармен растау айқындаушы мәнге ие.
Егер жүк Қазақстан аумағы арқылы транзитпен өтсе, оны тасымалдау қызметі халықаралық тасымалдауға жатады. Бұл ретте құжаттамалық ресімдеу көлік түріне: автомобиль, теміржол, әуе, теңіз, аралас не құбыр көлігіне сәйкес келуі керек (ҚР СК 468-бабы).
Кедендік құжаттарды ресімдеу құны ҚР СК 468-бабымен айқындалмайды. Бұл норма халықаралық тасымалдаудың салықтық режимін және ҚҚС-тың нөлдік мөлшерлемесін қолдану мақсатында оны растайтын құжаттардың тізбесін белгілейді.
Жиі қойылатын сұрақтар
Бухгалтерге транзиттік декларация не үшін қажет? — Магистральдық құбырлар жүйесі бойынша тасымалдау кезінде кедендік транзит кедендік рәсімімен орналастырылған тауарларға арналған декларацияның көшірмесі ҚҚС-тың нөлдік мөлшерлемесін қолдану үшін халықаралық тасымалдауды растайтын құжаттар жиынтығына кіреді (ҚР СК 468-бабы).
Транзиттік жүкті тасымалдау халықаралық тасымалдау болып есептеле ме? — Иә. Транзиттік жүктерді Қазақстан Республикасының аумағы бойынша тасымалдау тікелей халықаралық тасымалдауға жатқызылған (ҚР СК 468-бабы).
Автомобильмен тасымалдауды транзиттік декларациямен растауға бола ма? — ҚР СК 468-бабында халықаралық автомобиль қатынасындағы жүктер үшін растаушы құжат ретінде тауар-көлік жүкқұжаты аталған. Тауарларға арналған декларация магистральдық құбырлар жүйесі бойынша тасымалдауға арналған құжаттар тізбесінде бөлек көрсетілген.
Аралас тасымалдау кезінде қандай құжат қажет? — Екі немесе одан да көп көлік түрімен транзит кезінде бірыңғай тауар-көлік жүкқұжаты не бірыңғай коносамент қолданылады (ҚР СК 468-бабы).
Теміржол, әуе және теңіз тасымалы кезінде қандай құжаттар пайдаланылады? — Теміржол тасымалы кезінде бірыңғай үлгідегі жүкқұжат, әуе тасымалы кезінде жүк жүкқұжаты немесе авиажүкқұжат, теңіз тасымалы кезінде коносамент немесе теңіз жүкқұжаты пайдаланылады (ҚР СК 468-бабы).
2026 жылы халықаралық тасымалдауға ҚҚС-тың қандай мөлшерлемесі қолданылады? — Көзделген құжаттамалық растау болған кезде халықаралық тасымалдау қызметтерін өткізу бойынша айналымға нөлдік мөлшерлеме бойынша салық салынады (ҚР СК 468-бабы).
Дереккөздер
- Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 468-бап «Халықаралық тасымалдарға салық салу».